محمد مهدى ملايرى
240
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
كمك بسيار گرانبهايى در روشن شدن تاريخ علمى آن مؤسسهء طبى ساسانى خواهد نمود . و از راه مطالعه در مؤسسات مشابه اسلامى مىتوان بسيارى از نقاطى را كه در تاريخ آن مدرسه و بيمارستان هنوز تاريك و مبهم است واضح و آشكار ساخت ؛ چنان كه استاد كريستن سن در تحقيق سازمان ادارى دولت ساسانى از اطلاعاتى كه مورخان اسلامى دربارهء سازمان ادارى و ديوانى دستگاه خلافت عباسى كه اساس آن نمونه و تقليدى از همان تشكيلات دولت ساسانى بوده ذكر كردهاند استفاده نموده و از اين راه به نتايج بسيار ارزنده و عالمانهاى رسيده است . اگر بيمارستان رشيد با ادبيات رابطه مستقيم ندارد ولى مؤسسهاى كه فرزند وى مأمون در همين بغداد به نام بيت الحكمة يا خزانة الحكمة تأسيس كرد و نخستين مؤسسهاى از اين نوع در اسلام بود با موضوع ما يعنى ادبيات رابطهء بسيار نزديك دارد . بيت الحكمة كه كانون فعاليت نقل و ترجمهء آثار خارجى به زبان عربى بود يكى از مراكز تجمع علما و فضلاى ايرانى به شمار مىرفت . متصديان امور آن غالبا از ايرانيان و چند نفر از آنها و از آن جمله سلم يا سالم رئيس اين مؤسسه ( الفهرست ، ص 120 ) از مترجمان به نام زبان پهلوى بودند . و قسمتى از آثار علمى و ادبى ايرانى در همين خزانة الحكمة نگاهدارى مىشده و در همانجا هم به وسيلهء فضلاى ايرانى به عربى ترجمه شده است . اينها نمونههايى است از اين قبيل مؤسسات نوظهور عصر عباسى كه هر قدر دامنهء اطلاعات ما دربارهء آنها و متصديان امور و نوع كارهايى كه در آنجاها مىشده است گسترش يابد نه تنها از تحقيقات خود دربارهء ادب و فرهنگ دورهء ساسانى به نتايج بهترى خواهيم رسيد ، بلكه از فعاليتهاى فكرى و علمى دانشمندان ايرانى در اين دورهء تحول كه خود موضوع جالب و شايستهء تحقيق است نيز اطلاعات گرانبهايى به دست خواهيم آورد . پيش از ختم اين مقال شايد مناسب باشد كه به موضوع ديگرى هم كه توجه به آن از لحاظ تحقيق در ادبيات و بهخصوص زبان دورهء ساسانى لازم به